Histamine intolerantie

Histamine is een stof die behoort tot de zogeheten biogene aminen. Andere stoffen die behoren tot de biogene aminen zijn andrenaline, tyramine en fenylethylamine. Deze stoffen komen van nature voor in onze dagelijkse voeding alsook te vinden in ons lichaam waar deze verschillende functies hebben. In dit stuk wordt met name dieper ingegaan op de stof histamine, aangezien een significant deel van de patiënten die lijden aan de vermoeidheidsziekte M.E./CVS intolerant is voor de stof histamine.

Histamine-intolerantie in het algemeen

Wanneer het gehalte aan histamine in het bloed sterk toeneemt, wordt normaal gesproken het teveel aan histamine snel en op een juiste manier afgebroken door verschillende enzymen in de darm, lever, milt en nieren. Het enzym diamine-oxidase (DAO) speelt hierbij de belangrijkste rol. Wanneer sprake is van een tekort aan dit enzym, om welke reden dan ook, kan de histamine niet snel genoeg worden afgebroken. Normaal gesproken zorgt de darm ervoor dat er niet teveel histamine in de bloedbaan komt. Bij een histamine-intolerantie wordt deze niet goed door de darmwand opgenomen of afgebroken. Gevolg hiervan is dat de histamine vrijkomt in het bloed en zich verspreidt over het gehele lichaam wat vervolgens voor allerlei verschillende, soms ernstige klachten en symptomen kan leiden. Met een te hoog histamine niveau in je lichaam kan het bijvoorbeeld ook zo zijn dat patiënten moeilijker in staat zijn te denken en zich te concentreren.

Een histamine-intolerantie behoort tot de zogeheten “pseudo-allergieën”, aangezien deze niet meetbaar is in het bloed. Een test of een onderzoek waaruit blijkt of je een enzymtekort hebt is niet beschikbaar. Het enige wat je kunt doen is andere oorzaken van klachten en/of symptomen uit te laten sluiten.

Lichamelijke klachten en/of symptomen van een histamine-intolerantie:

1) Hartritme stoornissen, zoals extra slagen van het hart en/of een onregelmatige hartslag;

2) Ademhalingsproblematiek, zoals een loopneus, verstopte neus, verkoudheid, kortademigheid en/of astma (op de laatste twee wordt later dit stuk dieper op ingegaan);

3) Huidklachten, zoals rode vlekken, netelroos en algehele jeuk;

4) Hoofdpijn, migraine en/of duizelingen;

5) Buikklachten, zoals diarree, constipatie, prikkelbaar darmsyndroom, brandend maagzuur, darmkrampen opgeblazen gevoel en opgezette buik. (Ook hierop wordt later in dit stuk dieper ingegaan)

Eventuele oorzaken van een histamine-intolerantie:

1) een aangeboren afwijking, waarbij weinig of geen enzymen zoals DAO in de darmen worden aangemaakt;

2. door (teveel) alcoholgebruik en gebruik van bepaalde medicijnen. Deze zijn in staat de enzymen blokkeren waardoor er geen histamine kan worden afgebroken. Voorbeelden van medicijnen zijn: Acetylcystein, Ambroxol, Aminophyllin, Amitriptylin, Chloroquin, Clavulansäure, Droperidol, Isoniazid, Metamizol, Metoclopramid, Propafenon, Verapamil. De biogene aminen zoals histamine zullen hierbij niet in de darm worden afgebroken, maar in het bloed opgenomen en kunnen daardoor overal in het lichaam klachten geven.

3. Zweren in darm en maag. Hierdoor kunnen gemakkelijk bloedingen optreden waardoor de afbraak van histamine sterk verminderd wordt.

Oorzaken waardoor het histamine-gehalte (flink) kan toenemen:

1. Door allergie: Histamine is in het lichaam opgeslagen in zogeheten mestcellen. Op deze plaatsen zijn deze veilig, want histamine is hier niet vrij en dus niet opneembaar in het bloed. Wanneer een allergische reactie plaatsvindt zoals hooikoorts en/of astma, worden de mestcellen aangezet de histamine vrij te maken.

2. Via voeding: Er zijn voedingsmiddelen die van nature zeer veel histamine en andere biogene aminen bevatten. Deze stoffen ontstaan gedurende de bereiding, de rijping, zoals fermentatie en gisting van levensmiddelen. Denk hierbij aan oude kaas, gist, zuurkool, gerookte vis, gerookt vlees, rode wijn, bier, worstsoorten als cervelaat en salami. Ook ontstaat een hoog gehalte aan histamine in vooral eiwitrijk voedsel zoals vis en vlees door bederf oftewel: voedingsmiddelen die “oud” zijn. Denk bij histaminerijke voedingsmiddelen ook aan makreel, haring, tonijn, rolmops, sardine en visconserven. Dan bestaan er ook nog voedingsmiddelen waarbij ons lichaam zelf het vermogen heeft  de histamine in de mestcellen vrij te maken, ook wel histamineliberatoren genoemd. Voorbeelden zijn tomaat, kruiden, smaakversterkers, conserveermiddelen en kleurstoffen.

Kortom: Een histamine-intolerantie wordt dus veroorzaakt door een overmaat aan histamine consumptie en gelijktijdig verminderde afbraak van de histamine door het enzym di-amino-oxidase (DAO).

Histamine-intolerantie en de vermoeidheidsziekte M.E./CVS

Veel patiënten die lijden aan de vermoeidheidsziekte M.E./CVS zijn overgevoelig voor biogene aminen, dus intolerant voor histamine als af en toe ook tyramine.

Een aantal M.E./CVS-patiënten heeft last van kortademigheid en/of astma. Het kan goed mogelijk zijn dat deze klacht(en) uitgelokt worden door allergische (IgE en IgG gemedieerde) en pseudo allergische triggers zoals tyramine en histamine. Deze biogene amines zijn in staat spiercontracties in het lichaam te geven ter hoogte van het maagdarmkanaal en eveneens ter hoogte van de longen. Wanneer dit gebeurt op de hoogte van de spieren bij de luchtwegen, kunnen klachten zoals kortademigheid en/of astma optreden met als gevolg dat de hoeveelheid op te nemen zuurstof in het lichaam sterk vermindert. Ook kunnen histamine en tyramine een grote invloed hebben op de vervormbaarheid (concentratie en dilatie) van de bloedvaten in het lichaam, dus ook op de bloedcirculatie. Wanneer de bloedcirculatie daalt, zijn er minder zuurstof en voedingsstoffen nodig voor een goede energieproductie.

Andere veel voorkomende symptomen bij patiënten die lijden aan de vermoeidheidsziekte M.E./CVS zijn maagdarmproblemen, zoals: brandend maagzuur, darmkrampen, constipatie, diarree, opgeblazen gevoel, opgezette buik enz. Deze klachten kunnen eveneens worden uitgelokt door biogene amines zoals histamine en tyramine. Deze klachten kunnen leiden tot dysbiose (onevenwichtige darmflora), wat vervolgens weer kan zorgen voor verhoging van histamine, tyramine en andere toxische bijproducten. Wanneer dit gebeurt, spreekt men van een vicieuze cirkel. Om deze te kunnen doorbreken, is het van essentieel belang zo snel mogelijk uit te zoeken en te achterhalen welke voedingstriggers de maagdarmklachten veroorzaken. Ook de zogenaamde ‘leaky-gut’, ook wel verhoogde darmpermeabiliteit (Soluble CD14), dat veel voorkomt bij M.E./CVS-patiënten en die het gevolg kan zijn van dysbiose, allergische reacties of infecties, dient te worden aangepakt. Dit kan namelijk leiden tot voedingstekorten omdat er gewoonweg minder vitaminen en mineralen worden opgenomen in het lichaam. Dit zorgt voor aanzienlijk grote problemen, aangezien we deze voedingsstoffen juist nodig hebben om energie te produceren en voor een eventueel goed herstel van de spieren. Als dit onverhoopt niet gebeurt, kan er ondergewicht optreden (door een verminderde of zelfs slecht opname van brandstoffen zullen spiereiwitten automatisch worden gebruikt als brandstofleveranciers).

Stress, hormonale schommelingen of een seizoensgebonden allergie, zoals schimmels en pollen kunnen oorzaken zijn waarom het histamineniveau in het lichaam sterk toeneemt waardoor klachten en/of symptomen kunnen toenemen. Tijdens zo’n periode is het absoluut aan te raden de voeding aan te passen.

Medicatie:

Als medicijn bij een histamine-intolerantie kan het gebruik van antihistaminica overwogen worden. Deze medicijnen zorgen ervoor dat het vrijmaken van histamine uit mestcellen belemmerd.

Voorbeelden hiervan zijn: Daosin, Zyrtec, Claritine en Telfast. Deze zijn zowel vrij verkrijgbaar bij de drogist als ook via recept. Een ander medicijn is Nalcrom. Dit medicijn zorgt voor een beschermend laagje op de darmwand. Nalcrom is alleen verkrijgbaar op recept. Als je al klachten hebt, helpen de medicijnen nauwelijks. Je moet ze een paar dagen slikken voor ze effectief zijn. Antihistaminica werken alleen tegen de histaminevrijmakers en allergie en niet tegen voedsel dat zelf histamine bevat. Aangeraden wordt eerst het triggervrije dieet te volgen alvorens met medicatie te beginnen.

Ook wordt geadviseerd vitamine B6 (of een B-complex) te slikken, want vitamine B6 is nodig bij de vorming van enzymen zoals DAO. Ook het gebruik van extra vitamine C wordt aangeraden.

Dieet:

Neem in eerste instantie voedsel dat weinig histamine bevat en ook voedingsmiddelen dat weinig histamine vrij maakt in het lichaam. Dit wordt ook wel een triggervrij-dieet genoemd. Op deze manier kan dus bekeken worden welke triggers de klachten veroorzaken. Mochten klachten naderhand verminderen en/of wegnemen, is dit tevens het bewijs dat er sprake is van een histamine-intolerantie. Een ander bewijs bestaat gewoonweg niet.

Aan het begin van een histaminevrij of arm dieet kunnen overigens ontgiftigingsverschijnselen optreden, zoals diarree, constipatie en/of andere maag/darmklachten. Dit is niet erg en gaat na een aantal weken vanzelf over.

Het wil zeker niet zeggen dat elke histaminetoename in het lichaam direct klachten geeft bij patiënten. Het histaminegehalte kan zonder problemen toenemen tot aan een bepaalde waarde: de tolerantiegrens of tolerantiedrempel. Wordt deze grens overschreden dan krijgt de patiënt klachten. Er is geen standaard grens of drempel bepaald, want de hoogte van een grens is voor elk persoon verschillend. Iedereen zal zelf moeten uitzoeken waar bij de grens ligt.

Wanneer klachten verminderen of weg zijn, kunnen histamine-rijke voedingsmiddelen weer langzaam één voor één toegevoegd worden. Op deze manier kan achterhaald worden op welke voedingsmiddelen en/of in welke mate het lichaam nog reageert.

Toegestane voedingsmiddelen zijn:

Brood: bruin brood, wittebrood, zuurdesem, geroosterd brood, stokbrood. Let op brood met de E-nummers als toevoeging, deze liever niet.

Roggebrood: roggebrood zonder conserveermiddel

Beschuit/crackers: volkoren en naturelbeschuit, matzes normaal en volkoren

Wafels: Rijstwafels, tarwewafels, maiswafels naturel, sesambrood en toast

Margarine/halvarine: Natufood, eden-, halvarine of margarine

Roomboter: roomboter naturel

Zoet beleg: jam van abrikoos, braam, bessen, kers, perzik of pruim, honing, stroop, appel/perenstroop, suiker, zonnebloempittenpasta, sesampasta, carobe producten zonder toevoeging.

Hartig beleg: Hollandse smeerkaas, Eru goudkuipje, Hüttenkäse, mozzarella, St. Moret

Zelfbereide ongekruide vleessoorten van rund,- lam,-kalfs,- geiten en paardenvlees

Soep: zelfgemaakte soep of bouillon getrokken uit de toegestane vleessoorten met toegestane groenten.

Deegwaar: ongekleurde vermicelli, of macaroni, Chinese rijstmihoen en rijst

Vlees: Vers onbewerkt rund,-kalfs,-lams,-paarden,- schapen,-geitenvlees, kip en kalkoen

Wild: Konijn, haas, ree en hert

Vis en schaaldieren: diepgevroren onbewerkte vis, schaal,- en schelpdieren

Vegetarische vervangingen: Tofu of tahoe naturel, eidooie

Aardappelen: Gekookt, gebakken in toegestane oliën of vet, zelfbereide frites en aardappelpuree

Deegwaren: Volkoren macaroni, spaghetti en lasagne

Graanachtigen: zilvervlies rijst, bulgur, boekweit, mihoen, Tarly, gierst, gerst, couscous, spelt

Tacoschelpen: Tacoschelpen zonder E-nummers

Pizza: zelfbereide pizza’s van brooddeeg of bladerdeeg, bereid met toegestane ingrediënten

Verse groenten: Asperges, bloemkool, boerenkool, broccoli, courgette, doperwten, knolselderij, komkommer, mais, paprika, peultjes, pompoen, rabarber, radijs, rammenas, rode kool, schorseneren, snijbonen, sperziebonen, spruiten, tuinbonen, ui, witlof en wortel.

Nitraatrijke groenten maximaal twee maal per week:

Andijvie, rode biet, bleekselderij, koolrabi, paksoi, postelein, raapstelen, sla, spitskool, Chinese kool en venkel.

Geconserveerde groeten: groenten uit blik, glas, vers ingevroren zonder toevoegingen, kruiden en saus

Peulvruchten: witte,- bruine bonen, kapucijners, linzen, erwten, sojabonen uit blik, glas of gedroogd, zonder kruiden en saus.

Warme sauzen: zelfbereide jus en saus van toegestane ingrediënten

Kruiden en specerijen: zout, knoflook en ui, witte naturel azijn

Bindmiddel: aardappelzetmeel, maïzena, agaragar, arrowroot, sago

Oliën en bak,- braadvet: zonder E-nummers

Nagerechten op melkbasis: yoghurt, kwark, user zonder toevoegingen, zelfbereide vla en pudding met toegestane ingrediënten

Room: room, slagroom, zure room en crème fraiche

Bindmiddelen: aardappelzetmeel, Brinta, cornflakes, gort, griesmeel, havermout, maïsmeel, maïzena, tarwebloem, sojameel, witte gelatine

Diversen: ongezwavelde abrikozen, krenten, rozijnen en vijgen, suiker, honing, cocos, carobe, sesamzaad, pijnboompitten, zonnebloempitten

Fruit: abrikoos, appel, peer, avocado, bessen, cranberry, druif, kers, kiwi, mango, meloen, nectarine, perzik, pruim

Vruchten conserven: toegestane vruchten uit diepvries, pot, blik, glas of als diksap zonder e-nummers

Thee: naturel zwart en groen, theïne vrije thee

Koffie: cafeïne vrije koffie, granenkoffie

Koffiemelk: koffiemelk en room

Melkproducten: melk, karnemelk, drinkyoghurt zonder toevoegingen

Vruchtensap: puur vruchtensap van toegestane fruitsoorten

Groentesap: wortelsap zonder toevoegingen

Limonadesiroop: alleen siroop van de toegestane fruitsoorten

Bronwater: Bronwater, mineraalwater naturel

Koek en gebak: zelfgebakken koekjes en gebak van toegestane ingrediënten, volkoren biscuit, moutbiscuit, rijst,-boekweit,-maiswafels zonder toevoegingen

Snoep: zonder e-nummers

Hartige tussendoortjes: Chips naturel, voorkeur Lays, maischips naturel, zelfgebakken popcorn naturel

Diverse: volkoren toast en soepstengels.

Nb. Christine Tobback, voedingsdeskundige die verbonden is aan de praktijk van Dr. De Meirleir te Brussel en tevens nauw met hem samenwerkt, is een zeer goede aanrader als het gaat om voedselintoleranties en het volgen van een aangepast dieet. Consulten kunnen naast bezoek ook telefonisch geraadpleegd worden.